Projekt ustawy o ochronie funkcji produkcyjnej wsi, określany potocznie jako „lex smród”, budzi poważne obawy dotyczące praw mieszkańców wsi, ochrony środowiska i dobrostanu zwierząt. Proponowane przepisy mogą utrudnić społecznościom lokalnym skuteczne sprzeciwianie się dużym inwestycjom, w tym fermom przemysłowym. Fundacja Viva! sprzeciwia się zmianom, które mogą ograniczyć udział obywateli w podejmowaniu decyzji wpływających na ich otoczenie.
Czym jest lex smród?
Lex smród to potoczna nazwa projektowanych przepisów dotyczących ochrony funkcji produkcyjnej wsi. Jednym z ich elementów jest obowiązek dołączania do aktu notarialnego oświadczenia nabywcy nieruchomości o znajomości i akceptacji zwykłych następstw prowadzenia działalności rolniczej.
Wymienione w projekcie uciążliwości obejmują między innymi hałas, zapachy, zwiększony ruch pojazdów i maszyn rolniczych oraz okresowe zakłócenia związane z pracami polowymi.
Problem polega na tym, że pojęcie „zwykłych następstw” działalności rolniczej rodzi pytania o granice akceptowalnych uciążliwości. Jak duży hałas lub intensywny zapach należy uznać za zwyczajny? Gdzie kończy się codzienna działalność rolnicza, a zaczyna oddziaływanie dużej inwestycji na życie lokalnej społeczności?
Czy lex smród utrudni sprzeciw wobec ferm przemysłowych?
Obawy dotyczą przede wszystkim możliwego osłabienia pozycji mieszkańców wsi wobec dużych inwestycji. W praktyce proponowane rozwiązania mogą utrudniać skuteczne kwestionowanie przedsięwzięć, które negatywnie wpływają na jakość życia, środowisko oraz warunki utrzymywania zwierząt.
Skutki takich inwestycji odczuwają nie tylko osoby mieszkające w ich sąsiedztwie. Rozwój hodowli przemysłowej wiąże się również z problemami dotyczącymi dobrostanu zwierząt. Dlatego przepisy regulujące sposób prowadzenia działalności rolniczej i ochronę jej otoczenia powinny uwzględniać zarówno prawa rolników, jak i interes mieszkańców oraz potrzebę ochrony zwierząt i środowiska. Szczególne znaczenie ma sytuacja osób, które prowadzą niewielkie gospodarstwa lub lokalną produkcję żywności. Nie powinny one tracić możliwości ochrony swoich warunków życia i pracy w starciu z dużymi przedsięwzięciami.
Lex smród w Sejmie – odrzucono wniosek o wysłuchanie publiczne
6 października 2026 r. w Sejmie odbyło się posiedzenie sejmowych Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, poświęcone projektom ustaw dotyczących ochrony funkcji produkcyjnej wsi. Podczas posiedzenia odrzucono wniosek o przeprowadzenie wysłuchania publicznego, zgłoszony przez posłankę Małgorzatę Tracz. Oznacza to, że nie doszło do uruchomienia tej formy publicznej debaty nad projektowanymi przepisami.
Dalsze prace nad projektem mają być prowadzone w specjalnie powołanej podkomisji. To kolejny etap procesu legislacyjnego, który warto uważnie monitorować ze względu na możliwe konsekwencje proponowanych zmian.
Fundacja Viva! sprzeciwia się przepisom osłabiającym społeczeństwo obywatelskie
Mieszkańcy wsi powinni mieć możliwość zabierania głosu w sprawach inwestycji, które wpływają na ich codzienne życie, lokalne środowisko i dobrostan zwierząt. Niepokój budzą rozwiązania, które mogą ograniczyć ich możliwości skutecznego reagowania na szkodliwe przedsięwzięcia. Projekt ustawy, który ma chronić rolniczy charakter wsi, może w praktyce osłabić prawa mieszkańców i utrudnić im walkę z uciążliwymi fermami przemysłowymi.
Fundacja Viva! podpisał list protestacyjny „Odrzuć prawo niszczące polską wieś”, wyrażając sprzeciw wobec proponowanych przepisów i apelując do parlamentarzystek i parlamentarzystów o uwzględnienie ich konsekwencji dla mieszkańców wsi, zwierząt i środowiska.